AI-geletterdheid en de AI Act: wat artikel 4 écht vraagt van je bedrijf (en wat niet)

Er circuleren de laatste maanden nogal wat mailtjes met “AI Act, actie vereist” in de onderwerpsregel. Vaak van partijen die je meteen een duur compliance-traject willen verkopen. Tijd om het rustig en eerlijk uit te leggen: wat vraagt de AI Act echt van jou, wat betekent “AI-geletterdheid”, en vooral, wat hoef je níét te doen. Want de verplichting is reëel, maar veel kleiner en menselijker dan de paniekmails doen uitschijnen, en sinds juli 2026 nog wat milder.

Bijgewerkt op 3 oktober 2026: artikel 4 werd in juli 2026 aangepast door de Digital Omnibus. Dit artikel volgt de nieuwe tekst.

Wat zegt artikel 4?

De AI Act is de Europese wet op artificiële intelligentie. Eén onderdeel ervan, artikel 4, is sinds 2 februari 2025 van toepassing en gaat over AI-geletterdheid. De kern in één zin: organisaties die AI-systemen gebruiken of aanbieden, moeten maatregelen nemen om de AI-geletterdheid te ondersteunen van hun personeel en van iedereen die namens hen met AI werkt.

Meer staat er eigenlijk niet. Geen verplicht examen, geen officieel certificaat, geen voorgeschreven lessenpakket. Wel de duidelijke verwachting dat de mensen die AI gebruiken, begrijpen wat ze doen: wat een tool wel en niet kan, waar de risico’s zitten, en hoe je er verantwoord mee omgaat.

Wat veranderde er in juli 2026?

Met Verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026, de zogenaamde Digital Omnibus, werd artikel 4 versoepeld. Vroeger stond er dat organisaties moesten zorgen voor een voldoende niveau van AI-geletterdheid. Nu moeten ze maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Daarnaast moeten de lidstaten en de Europese Commissie organisaties, en vooral kmo’s, daarbij helpen, onder meer met opleidingen en informatie.

Wat betekent dat voor jou? Je hoeft geen bepaald niveau meer te garanderen, maar de regel blijft bestaan: wie niets doet, neemt ook geen maatregelen. De rest van dit artikel blijft daarom gewoon gelden.

Wie valt eronder?

Hier schrikken de meeste ondernemers even, en dat is terecht: artikel 4 geldt voor zowat elk bedrijf dat AI gebruikt, niet alleen voor techbedrijven of voor “risicovolle” systemen. De wet maakt onderscheid tussen aanbieders (wie AI-systemen ontwikkelt of op de markt brengt) en gebruikers (in de wettekst “deployers”: wie AI professioneel inzet). Voor de meeste Vlaamse kmo’s ben jij die tweede categorie.

Concreet: gebruikt iemand in je organisatie ChatGPT, Copilot, een AI-functie in je boekhoud- of marketingsoftware, of een chatbot op je website? Dan val je onder artikel 4. Het gaat om alle AI-systemen, niet enkel de zwaar gereguleerde hoogrisicotoepassingen. Dat klinkt breed, en dat is het ook. Maar de lat ligt gelukkig laag en verstandig.

Welke maatregelen zijn genoeg?

Dit is het geruststellende deel. De wet legt bewust geen vast niveau op, en sinds juli 2026 zelfs geen niveau dat je moet garanderen. Wat passend is, is proportioneel en contextueel: het hangt af van wie de persoon is en waarvoor die AI gebruikt. Europa vraagt letterlijk om rekening te houden met de technische kennis, de ervaring en de opleiding van je mensen, én met de context waarin de AI wordt ingezet en wie erdoor geraakt wordt.

In mensentaal: iemand die af en toe een mail laat herschrijven, heeft minder diepgaande kennis nodig dan iemand die met AI cv’s screent of klantendata verwerkt. Je stemt de inspanning af op het risico. Een marketeer die teksten polijst zit in een andere categorie dan een HR-medewerker die kandidaten beoordeelt. Beiden moeten iets weten, maar niet hetzelfde en niet even diep.

AI-geletterdheid zelf betekent, volgens de wet, de vaardigheden, kennis en het inzicht om AI met kennis van zaken in te zetten en om de kansen, de risico’s en de mogelijke schade correct in te schatten. Precies het soort begrip dat je een team in een halve dag kunt bijbrengen, geen universitaire opleiding.

Een stappenplan in vijf stappen

Zo pak je het pragmatisch aan, zonder overkill:

1. Breng in kaart welke AI je al gebruikt. Maak een korte lijst: welke tools draaien er, wie gebruikt ze, en waarvoor? Vaak is dat lijstje langer dan je denkt, want AI zit intussen ingebouwd in software die je al jaren gebruikt.
2. Schat het risico per gebruik in. Onschuldig (een tekst samenvatten) of gevoelig (beslissingen over mensen, verwerken van persoonsgegevens)? Dat bepaalt hoeveel aandacht een rol nodig heeft.
3. Zorg voor passende uitleg per rol. Geef iedereen de basis (wat kan de tool, wat niet, wat voer je wel en niet in), en geef wie met gevoelig werk bezig is wat extra. Dit hoeft geen zwaar traject te zijn: een goede sessie legt de bodem.
4. Leg vast wat je doet. Noteer wanneer wie welke uitleg of opleiding kreeg. Geen dik dossier, wel een gedateerd overzicht. Zo kun je tonen welke maatregelen je nam.
5. Herhaal wanneer er iets verandert. Nieuwe tool, nieuwe rol, nieuw risico? Fris de kennis op. AI verandert snel; je afspraken mogen meebewegen.

En de handhaving? Wat is overdreven paniek?

Nu de nuance die in de bangmakerij vaak ontbreekt. Artikel 4 heeft géén eigen boete gekoppeld. Er staat geen specifieke sanctie op “onvoldoende AI-geletterdheid”. Het toezicht ligt bij de nationale markttoezichtautoriteiten, en de bredere handhavingsstructuur van de AI Act komt gefaseerd op gang. Je hoeft dus vandaag niet wakker te liggen van een inspecteur die morgen je certificaten komt controleren.

Wat de paniekverkopers je niet vertellen: je hebt geen duur compliance-project, geen extern audit-traject en geen officieel certificaat nodig. Passende, proportionele maatregelen volstaan, en het helpt als je kunt tonen welke je nam. AI-geletterdheid onderbouwt bovendien wél andere verplichtingen uit de wet, zoals menselijk toezicht op belangrijke beslissingen, en dus is het sowieso verstandig om het op orde te hebben. Niet uit angst, maar omdat een team dat begrijpt wat het doet, gewoon betere en veiligere resultaten neerzet.

De officiële bron lezen kan geen kwaad: de Europese Commissie verzamelt haar uitleg en een Q&A over AI-geletterdheid op de pagina van Shaping Europe’s digital future. Handig als je liever de wet zelf naast de marketingmails legt.

Wat je vandaag concreet kunt doen

De simpelste maatregel is ook de nuttigste: zorg dat je team écht begrijpt hoe het veilig en verstandig met AI werkt. Dat is precies waar onze opleiding rond AI-geletterdheid en de AI Act voor gemaakt is: geen juridisch abracadabra, wel een heldere sessie die je mensen verder helpt, met een attest per deelnemer zodat je kunt tonen wat je deed. Je vertrekt met een team dat weet wat kan, wat niet kan, en waarom.

Wil je het vooral op leidinggevend niveau aanpakken, met afspraken en beleid rond verantwoord AI-gebruik, kijk dan naar de management workshop: daar leggen we samen de keuzes en spelregels vast die bij jouw organisatie passen. En als je nog twijfelt wat je precies wel en niet in een AI-tool mag stoppen, begin dan bij is ChatGPT veilig voor bedrijfsdata: de praktische tegenhanger van dit artikel.

AI-geletterdheid is geen last die de wet je oplegt. Het is gewoon wat je toch al zou willen: mensen die met vertrouwen en zonder brokken met AI werken. De AI Act zet er alleen een naam op.